У Беларускага Слова — Свята

Першыя верас­нёўскія дні на Беларусі напоў­не­ны над­звы­чай пра­мяністай духоў­на­сцю. Адзначаецца свя­та ў гонар Кнігі, на ўша­на­ванне Друкаванага Слова, на ўслаў­ленне Беларуская Мовы. Гэта свя­та тых, хто ства­рае кні­гу – пісь­мен­нікаў і наву­коў­цаў, выдаў­цоў і палі­гра­фістаў, біб­ліят­эка­раў і кні­гар­нікаў. Гэта свя­та ўсіх, хто любі­ць і шануе Кнігу, Родную Мову…

У БЕЛАРУСКАГА СЛОВА - СВЯТА

Свята бела­рус­ска­га пісь­мен­ства узнік­ла не сты­хій­на. У яго была змя­стоў­ная перад­гісто­рыя. У 1990 г. ва ўсім све­те шыро­ка адзна­ча­ла­ся 500-годзе з дня народ­ж­эн­ня ўсход­не­сла­вян­ска­га пер­шад­ру­ка­ра Францішка Скарыны. Асаблівыя ўра­чы­с­тас­ці раз­гар­нулі­ся на Беларусі. Спасціжэннем і пра­па­ган­дай духоўна-асветніцкай дзей­на­сці бела­рус­ка­га мыс­ля­ра былі пра­сяк­ну­ты ўсе гра­мад­скія і дрзя­жаў­ные спра­вы. Усё гра­мад­ства было ахопле­на высо­ка­ду­хоў­ны­мі памкнен­ня­мі. У ім абваст­ры­л­вая цяга да ведаў пра даклад­ную гісто­рыю сва­ёй зям­лі, род­на­га краю, выспе­ла патр­э­ба вяр­тан­ня да духоў­ных вытокаў.

У Міністэрстве куль­ту­ры і дру­ку узнік­ла заду­ма спа­лучы­ць набыт­кі Скарынаўская свя­та з тра­ды­цы­я­мі ўша­на­ван­ня нацы­я­наль­ных свя­ты­нў і хры­с­ціян­скіх каш­тоў­на­сцей і твор­ча пра­доў­жы­ць іх. Савет Міністраў ухваліў такую заду­му, узгад­ніў з іншы­мі міністер­ства­мі і пера­даў сабра­ныя мат­э­ры­я­лы на зац­вяр­дж­энне ў Прэзідыум Вярхоўнага Савета рэс­пуб­лікі. 25 мая 1994 года з’явіўся адпа­вед­ны ўказ. З гэта­га часу Беларусь свят­кую Дзень бела­рус­ка­га пісь­мен­ства ў пер­шую няд­зе­лю верас­ня. Свята пры­ўро­ча­на да дня выхаду пер­шай дру­ка­ва­най кні­гі ната­га­час­най бела­рус­кай мове – «Псалтыр», здзейс­не­ным Францішкам Скарынам 6 жніў­ня 1517 г. у Празе. Але ў жніўні не пра­цу­юў­ць наву­чаль­ныя ўста­но­вы, боль­шас­ць насель­ніцтва зна­ход­зіц­ца на адпа­чын­ку. А ў верас­ні пачы­на­ец­ца акты­ў­нае наву­чаль­нае, наву­ко­вае і твор­чае жыц­це. 1 верас­ны адзна­ча­ец­ца Дзень ведаў, і гутар­кі пра куль­ту­ры, аду­ка­цыю, ства­раль­ную дзей­на­сць, пача­тыя ў гыты дзень, арганіч­на ўлі­ва­юц­ца ў мера­пры­ем­ст­вы, пры­све­ча­ныя Дню бела­рус­ка­га пісьменства.

Свята ў гонар Кнігі раў­горт­ва­ец­ца па ўсей краіне, а яго цэн­тра­мі выбі­ра­юц­ца гара­ды і мяст­эч­кі. Звязаныя з памят­ны­мі гіста­рыч­ны­мі пад­зе­я­мі, асвет­ніцтвам і кнігадрукаваннем.

Центрам пер­ша­га свя­тка­ван­ня стаў гіста­рыч­ны горад Полацк. У яго вялікія куль­тур­ныя тра­ды­цыі. Гэта рад­зі­ма нашых асвет­нікаў – свя­той Еўфрасінні, апя­кун­кі зям­лі бела­рус­кай (у наро­дзе яе назы­ва­ю­ць Еўфрасіння Полацкая), Францішка Скарыны, Сімяона Полацкага, цар­коў­на­га дзе­я­ча, літа­ра­та­ра і педа­го­га. Тут дзей­ні­чае і Музей гісто­рыі кнігадрукавання.

На наступ­ны год, у 1995‑м, Свята бела­рус­ка­га пісь­мен­ства лад­зіла­ся ў мяст­эч­ку Тураў. Тут у ХІІ ст. жыў і пра­ца­ваў слын­ны дзе­яч усход­не­сла­вян­ская куль­ту­ры епіскап Кірыла, далу­ча­ны да ліку свя­тых і назва­ны Тураўскім. Ен напі­саў каля 70 про­па­вед­зяў, малітваў, наву­чан­няў, пры­па­вес­цяў, кано­наў. У 2‑й пало­ве ХІХ ст. у мяст­эч­ку выяў­ле­ны ста­ра­жыт­ны рука­піс­ны пом­нік ХІ ст. – Тураўскае Евангелле. У 2004 год­зе Тураў зноў стаў цэн­трам святкавання.

Навагрудак пры­маў гас­цу­ей у 1996 г., а свя­тка­ван­ні раз­горт­валі­ся і ў Любчы, дзе ў ХVІІ ст. дзей­ні­ча­ла дру­кар­ня, якая выпус­ка­ла хры­с­ціян­скія і свец­кія кнігі.

Заканамерна, што ў 1997 г. Свята бела­рус­ка­га пісь­мен­ства пера­мяс­ціла­ся ў Нясвіж, дзе здаў­на шыро­ка раз­горт­ва­ла­ся куль­тур­нае жыц­це. Тут дзей­ні­чаў адзін з леп­шых у Еўропе тэатр. Князі Радзівілы спры­я­лі развіц­цю кні­гад­ру­ка­ван­ня. Упершыню на тэры­то­рыі Беларусі дру­кар­ня выда­ла кні­гі кіры­лі­цай і выпус­ці­ла пер­шую кні­гу на ста­ра­бе­ла­рус­кай мове – «Катэхізіс» Сымона Буднага. Выходзілі так­са­ма кні­гі на поль­скай і лацін­ская мовах.

У 1998 г. цэн­трам кні­га­ста­ва­раль­ная свя­тка­ван­ня ста­ла Орша. Пры аршан­скім Куцеінскім Богаяўленскім мана­сты­ры ў 1630–1654 гг. Дзейнічала дру­кар­ня, якая выпус­ці­ла 20 кніг навукова-асветніцкага, царкоўна-палемічнага і свец­ка­га харак­та­ру на цар­коў­на­сла­вян­скай і ста­ра­бе­ла­рус­кай мовах.

Перліну Палесся – Мінск – свя­точ­на рас­кве­ці­ла кні­га­вы­да­вец­кае свят­ло ў 1999 г. Тут у пер­шай пало­ве XVIII ст. езуіты ства­ры­лі дру­кар­ню і аргані­за­валі выпуск хры­с­ціян­скай і свец­кай літа­ра­ту­ры на лацін­с­кай і поль­скай мовах, а ў XVII-XVIII стст. пры езуіц­кім кале­гіу­ме пра­ца­ваў школь­ны тэатр.

Старажытны горад Заслаўе, што атры­маў назву ў гонар кня­зя Ізяслава – сына полоц­кай кня­зеў­ны Рагнеды і кіеўска­га кня­зя Уладзіміра, які ўвеў хры­с­ціян­ства ў Старажытнай Русі, – лас­ка­ва пры­маў удзель­нікаў кні­га­вы­да­вец­кай ура­чы­с­тас­ці і гас­цей ў наступ­ным год­зе. Некаторы час тут жыў Сымон Будны.

Родны горад адна­го з пер­шых бела­рус­кіх і рус­кіх кні­гад­ру­ка­роў Пятра Мсціслаоўца – леген­дар­ны Мсціслаў – стаў цэн­трам Свята кні­гі ў 2001 г. Ля сцен Мірскага зам­ка і на плош­чы мяст­эч­ка Мір весе­ла і спаў­на раз­гар­ну­ла­ся свя­тка­ванне Беларускай Кнігі ў 2002 год­зе. Велічны сім­вал Берасцейскага краю і ўсей Беларусі – Белая вежа, што ўзвы­ша­ец­ца амаль ля цэн­тра Камянца, на бера­зе ракі Лясной, – у тую верас­неўскую няд­зе­лю 2005 г. зача­роў­ва­ла ўдзель­нікаў чар­го­ва­га Свята пісь­мен­ства, гас­цей і саміх берасцейцаў.

Свята пісь­мен­ства ўвесь час калясі­ць па краіне. Віцебская зям­ля неад­ной­чы віта­ла кніж­нікаў. У 2006 г. Паставы, якія з’яўляюцца сталі­цай Міжнароднага фесты­ва­лю народ­най інстру­мен­таль­най музы­кі “Звіняць цым­ба­лы і гар­монік”, зла­д­жа­на пра­вя­лі і духоўна-асветніцкае мера­пры­ем­ства. На наступ­ны год Шклоў перат­ва­ры­ў­ся ў шмат­люд­ны маляўнічы тэатр, відо­вішч­ныя дзеі яко­га шум­на раз­горт­валі­ся навулі­цах, у пар­ку, ля культурна-асветніцкіх уста­ноў. У 2008 г. Барысаў лад­зіў свя­тка­ванне. Селета, 6 верас­ня, ура­чыс тас­ці Дня бела­рус­ка­га пісь­мен­ства раз­гор­нуц­ца ў Смаргоні, а літа­ра­тур­ную част­ку пла­ну­ец­ца пера­нес­ці ў род­ныя мяс­ці­ны паэта-дэмакрата Францішка Багушэвіча – у Кушляны.

Склаліся ўжо пэў­ныя тра­ды­цыі аргані­за­цыі і пра­вяд­зен­ня Свята бела­рус­ка­га пісь­мен­ства. Напачатку адбы­ва­ец­ца тэатралі­за­ва­нае шэс­це прад­стаўнікоў гара­доў – цэн­траў бела­рус­ка­га кні­гад­ру­ка­ван­ня. Эмацыянальнае ўра­жанне робя­ць выступ­лен­ні гіста­рыч­ных асоб, ролю якіх выкон­ва­ю­ць вядо­мыя бела­рус­кія арты­сты. На ўра­чы­стай час­цы ідзе раз­мо­ва пра культурна-асветніцкія, выдавецка-паліграфічныя дасяг­нен­ні нашай краі­ны, адзна­ча­юц­ца пера­мож­цы кні­га­вы­да­вец­кай дзей­на­сці. На сцэне і ў парт­э­ры зна­ход­зяц­ца дзяр­жаў­ныя і гра­мад­скія дзе­ячы, гос­ці з іншых краін, прад­стаўнікі пасоль­стваў, свя­та­ры, ства­раль­нікі і пра­па­гандыс­ты бела­рус­кій кнігі.

У роз­ных кут­ках гора­да пра­ход­зя­ць кан­ц­эр­ты пра­фесій­ных і самад­зей­ных арты­стаў, нала­дж­ва­юц­ца сустр­эчы с літа­ра­та­ра­мі, выста­вы рэс­пуб­лі­кан­с­кай і мяс­цо­вай прэ­сы, кніж­ныя кір­ма­шы і выстава-кірмаш народ­ных промыслаў.

Свята бела­рус­ка­га пісь­мен­ства што­год ван­друе па бла­ру­кай прас­то­ры. Яно обуд­жае твор­чы дух наро­да, акты­ві­зуе ўва­гу на спазнан­ні сваі х выто­каў, кара­неў, дае маг­чы­мас­ць адчу­ва­ць сябе далу­ча­ны­мі да агуль­най спра­вы, якой жыве ўся краіна.

Оставьте комментарий