У Беларускага Слова — Свята

Першыя вераснёўскія дні на Беларусі напоўнены надзвычай прамяністай духоўнасцю. Адзначаецца свята ў гонар Кнігі, на ўшанаванне Друкаванага Слова, на ўслаўленне Беларуская Мовы. Гэта свята тых, хто стварае кнігу – пісьменнікаў і навукоўцаў, выдаўцоў і паліграфістаў, бібліятэкараў і кнігарнікаў. Гэта свята ўсіх, хто любіць і шануе Кнігу, Родную Мову…

У БЕЛАРУСКАГА СЛОВА - СВЯТА

Свята беларусскага пісьменства узнікла не стыхійна. У яго была змястоўная перадгісторыя. У 1990 г. ва ўсім свете шырока адзначалася 500-годзе з дня народжэння ўсходнеславянскага першадрукара Францішка Скарыны. Асаблівыя ўрачыстасці разгарнуліся на Беларусі. Спасціжэннем і прапагандай духоўна-асветніцкай дзейнасці беларускага мысляра былі прасякнуты ўсе грамадскія і дрзяжаўные справы. Усё грамадства было ахоплена высокадухоўнымі памкненнямі. У ім абвастрылвая цяга да ведаў пра дакладную гісторыю сваёй зямлі, роднага краю, выспела патрэба вяртання да духоўных вытокаў.

У Міністэрстве культуры і друку узнікла задума спалучыць набыткі Скарынаўская свята з традыцыямі ўшанавання нацыянальных святынў і хрысціянскіх каштоўнасцей і творча прадоўжыць іх. Савет Міністраў ухваліў такую задуму, узгадніў з іншымі міністерствамі і перадаў сабраныя матэрыялы на зацвярджэнне ў Прэзідыум Вярхоўнага Савета рэспублікі. 25 мая 1994 года з’явіўся адпаведны ўказ. З гэтага часу Беларусь святкую Дзень беларускага пісьменства ў першую нядзелю верасня. Свята прыўрочана да дня выхаду першай друкаванай кнігі натагачаснай беларускай мове – «Псалтыр», здзейсненым Францішкам Скарынам 6 жніўня 1517 г. у Празе. Але ў жніўні не працуюўць навучальныя ўстановы, большасць насельніцтва знаходзіцца на адпачынку. А ў верасні пачынаецца актыўнае навучальнае, навуковае і творчае жыцце. 1 верасны адзначаецца Дзень ведаў, і гутаркі пра культуры, адукацыю, стваральную дзейнасць, пачатыя ў гыты дзень, арганічна ўліваюцца ў мерапрыемствы, прысвечаныя Дню беларускага пісьменства.

Свята ў гонар Кнігі раўгортваецца па ўсей краіне, а яго цэнтрамі выбіраюцца гарады і мястэчкі. Звязаныя з памятнымі гістарычнымі падзеямі, асветніцтвам і кнігадрукаваннем.

Центрам першага святкавання стаў гістарычны горад Полацк. У яго вялікія культурныя традыцыі. Гэта радзіма нашых асветнікаў – святой Еўфрасінні, апякункі зямлі беларускай (у народзе яе называюць Еўфрасіння Полацкая), Францішка Скарыны, Сімяона Полацкага, царкоўнага дзеяча, літаратара і педагога. Тут дзейнічае і Музей гісторыі кнігадрукавання.

На наступны год, у 1995-м, Свята беларускага пісьменства ладзілася ў мястэчку Тураў. Тут у ХІІ ст. жыў і працаваў слынны дзеяч усходнеславянская культуры епіскап Кірыла, далучаны да ліку святых і названы Тураўскім. Ен напісаў каля 70 пропаведзяў, малітваў, навучанняў, прыпавесцяў, канонаў. У 2-й палове ХІХ ст. у мястэчку выяўлены старажытны рукапісны помнік ХІ ст. – Тураўскае Евангелле. У 2004 годзе Тураў зноў стаў цэнтрам святкавання.

Навагрудак прымаў гасцуей у 1996 г., а святкаванні разгортваліся і ў Любчы, дзе ў ХVІІ ст. дзейнічала друкарня, якая выпускала хрысціянскія і свецкія кнігі.

Заканамерна, што ў 1997 г. Свята беларускага пісьменства перамясцілася ў Нясвіж, дзе здаўна шырока разгортвалася культурнае жыцце. Тут дзейнічаў адзін з лепшых у Еўропе тэатр. Князі Радзівілы спрыялі развіццю кнігадрукавання. Упершыню на тэрыторыі Беларусі друкарня выдала кнігі кірыліцай і выпусціла першую кнігу на старабеларускай мове – «Катэхізіс» Сымона Буднага. Выходзілі таксама кнігі на польскай і лацінская мовах.

У 1998 г. цэнтрам кнігаставаральная святкавання стала Орша. Пры аршанскім Куцеінскім Богаяўленскім манастыры ў 1630-1654 гг. Дзейнічала друкарня, якая выпусціла 20 кніг навукова-асветніцкага, царкоўна-палемічнага і свецкага характару на царкоўнаславянскай і старабеларускай мовах.

Перліну Палесся – Мінск – святочна расквеціла кнігавыдавецкае святло ў 1999 г. Тут у першай палове XVIII ст. езуіты стварылі друкарню і арганізавалі выпуск хрысціянскай і свецкай літаратуры на лацінскай і польскай мовах, а ў XVII-XVIII стст. пры езуіцкім калегіуме працаваў школьны тэатр.

Старажытны горад Заслаўе, што атрымаў назву ў гонар князя Ізяслава – сына полоцкай князеўны Рагнеды і кіеўскага князя Уладзіміра, які ўвеў хрысціянства ў Старажытнай Русі, – ласкава прымаў удзельнікаў кнігавыдавецкай урачыстасці і гасцей ў наступным годзе. Некаторы час тут жыў Сымон Будны.

Родны горад аднаго з першых беларускіх і рускіх кнігадрукароў Пятра Мсціслаоўца – легендарны Мсціслаў – стаў цэнтрам Свята кнігі ў 2001 г. Ля сцен Мірскага замка і на плошчы мястэчка Мір весела і спаўна разгарнулася святкаванне Беларускай Кнігі ў 2002 годзе. Велічны сімвал Берасцейскага краю і ўсей Беларусі – Белая вежа, што ўзвышаецца амаль ля цэнтра Камянца, на беразе ракі Лясной, – у тую вераснеўскую нядзелю 2005 г. зачароўвала ўдзельнікаў чарговага Свята пісьменства, гасцей і саміх берасцейцаў.

Свята пісьменства ўвесь час калясіць па краіне. Віцебская зямля неаднойчы вітала кніжнікаў. У 2006 г. Паставы, якія з’яўляюцца сталіцай Міжнароднага фестывалю народнай інструментальнай музыкі “Звіняць цымбалы і гармонік”, зладжана правялі і духоўна-асветніцкае мерапрыемства. На наступны год Шклоў ператварыўся ў шматлюдны маляўнічы тэатр, відовішчныя дзеі якога шумна разгортваліся навуліцах, у парку, ля культурна-асветніцкіх устаноў. У 2008 г. Барысаў ладзіў святкаванне. Селета, 6 верасня, урачыс тасці Дня беларускага пісьменства разгорнуцца ў Смаргоні, а літаратурную частку плануецца перанесці ў родныя мясціны паэта-дэмакрата Францішка Багушэвіча – у Кушляны.

Склаліся ўжо пэўныя традыцыі арганізацыі і правядзення Свята беларускага пісьменства. Напачатку адбываецца тэатралізаванае шэсце прадстаўнікоў гарадоў – цэнтраў беларускага кнігадрукавання. Эмацыянальнае ўражанне робяць выступленні гістарычных асоб, ролю якіх выконваюць вядомыя беларускія артысты. На ўрачыстай часцы ідзе размова пра культурна-асветніцкія, выдавецка-паліграфічныя дасягненні нашай краіны, адзначаюцца пераможцы кнігавыдавецкай дзейнасці. На сцэне і ў партэры знаходзяцца дзяржаўныя і грамадскія дзеячы, госці з іншых краін, прадстаўнікі пасольстваў, святары, стваральнікі і прапагандысты беларускій кнігі.

У розных кутках горада праходзяць канцэрты прафесійных і самадзейных артыстаў, наладжваюцца сустрэчы с літаратарамі, выставы рэспубліканскай і мясцовай прэсы, кніжныя кірмашы і выстава-кірмаш народных промыслаў.

Свята беларускага пісьменства штогод вандруе па бларукай прасторы. Яно обуджае творчы дух народа, актывізуе ўвагу на спазнанні сваі х вытокаў, каранеў, дае магчымасць адчуваць сябе далучанымі да агульнай справы, якой жыве ўся краіна.

Оставьте комментарий